Nghệ sỹ Bích Thuận – cây cổ thụ hiếm còn lại của nền nghệ thuật Việt

0

Nữ nghệ sĩ tiền phong Bích Thuận, quê ở tỉnh Bắc Ninh, quê hương của những điệu hát quan họ. Lúc lên 10 tuổi, cô Bích Thuận và em gái là Tường Vi gia nhập gánh hát Đồng Ấu Nhật Tân Ban của ông Bầu Tài ở Hà Nội. Thời đó ở Hà Nội có phong trào hát cải lương theo điệu nhạc tài tử Nam Kỳ, có người gọi là gánh hát cải lương hát theo điệu Sài Gòn nghĩa là trong tuồng có ca vọng cổ Bạc Liêu, ca các bài cổ nhạc Văn Thiên Tường, Tứ Đại Oán, Nam Xuân, Nam Ai, Đảo Ngũ Cung, Xàng Xê, Phụng Hoàng, và các bài cổ nhạc ngắn, nói lối và ngâm thơ theo điệu Tao Đàn.

Kim Chung - Bích Thuận
Kim Chung – Bích Thuận

Trong thời kỳ mới đi học hát của cô Bích Thuận, tại Hà Nội có ba gánh hát Đồng Ấu nỗi danh, đó là gánh hát Nhật Tân Ban của ông bầu Tài, gánh hát Quảng Lạc Ban của ông bầu kiêm họa sĩ Trần Phền, gánh hát Đồng Ấu Sán Nhiên Đài của ông bầu kiêm kép Sáu Cương. Ba ông bầu gánh Đồng Âu này chung đậu một số tiền lớn để mua chuộc các nghệ sĩ Nam Kỳ trong đoàn hát Nghĩa Hiệp Ban để họ ở lại Hà Nội dạy cho các đoàn hát mang bảng hiệu hát cải lương ca theo điệu nhạc tài tử Nam Kỳ.

Nữ ngh220912_01082122092012h217ệ sĩ Bích Thuận chỉ qua sáu tháng học ca cổ nhạc và học hát là đã đóng vai đào chánh trên sân khấu đoàn Nhật Tân Ban. Khi thành danh, cô chọn lối hát Quảng, hát tuồng Tàu và nổi danh qua các vai Lữ Bố, An Lộc Sơn, Triệu Tử Long.

Sau khi hết hợp đồng với đoàn Đồng Ấu Nhật Tân Ban, nữ nghệ sĩ Bích Thuận gia nhập đoàn hát Tố Như và nổi danh là nghệ sĩ danh ca thinh sắc lưỡng toàn, đồng thời với các ngôi sao sân khấu miền Bắc như Bích Hợp, Kim Chung, Khánh Hợi, Túy Định, Kim Xuân, Lan Phương, Ái Liên. . .

Năm 1948, khi đoàn hát Tố Như vào Nam lưu diễn, cô Bích Thuận ở lại miền Nam và lập gánh hát Bích Thuận. Hai năm sau cô giải tán đoàn hát Bích Thuận để đầu quân vô gánh hát Phụng Hảo của NSND Phùng Há, và sau đó đi hát cho gánh hát Nam Phi của nữ nghệ sỹ tài danh Năm Phỉ và Bảy Nam.

Sau năm 1954, Bích Thuận lại gia nhập gánh hát Phụng Hảo 3, hát chung sân khấu với các nữ diễn viên tài danh người miền Nam như Phùng Há, Kim Thoa, Thanh Tùng, Ngọc Hải. Cô Bích Thuận và cô Phùng Há cùng hát chia vai Lữ Bố trong tuồng Phụng Nghi Đình. Cô Tư Thanh Tùng trong vai Điêu Thuyền, kép Năm Định trong vai Đổng Trác. Trong tuồng Trường Hận, cô Bích Thuận chia vai với cô Phùng Há hát vai võ tướng An Lộc Sơn hoặc vai ông vua si tình Đường Minh Hoàng. Trong tuồng Mộng Hoa Vương, Bích Thuận để lại một ấn tượng sâu sắc cho sân khấu Sài Gòn trong vai võ tướng Triệu Tuấn, người si mê Mộng Hoa Vương và là tình địch của sứ thần Ngô Trung Cảnh.

bích thuận - lê quang thanh tâm
Từ trái qua: NSND Bảy Nam (vai Lý Nhu), Kim Cương (vai Điêu Thuyền) và Bích Thu­ận (vai Lữ Bố) trong vở Phụng Nghi Đình (1956)

Cô Bích Thuận vì là người Bắc nên ca những bài bản lớn cổ nhạc của miền Nam như Văn Thiên Tường, Tứ Đại Oán, Phụng Hoàng không hay bằng các nghệ sỹ miền Nam, nhưng bù lại thì cô Bích Thuận ca những bài hát quảng, ca những bài bản nhỏ có âm hưởng và nhịp điệu như tân nhạc của soạn giả Mộng Vân thì rất hay. Bích Thuận có điệu múa theo bộ hát Quảng, hát tuồng Tàu cũng đẹp không thua NSND Phùng Há nên Bích Thuận thành công dễ dàng trong các vai tướng võ trong tuồng Tàu như vai Lữ Bố trong tuồng Phụng Nghi Đình; vai An Lộc Sơn trong tuồng Trường Hận, vai tiểu tướng Phùng Mậu trong tuồng Phùng Mậu hạ san; vai tướng Trần Khắc Chung trong tuồng Sương Gió Chiêm Thành.

bt_ph_dl_hm kl_bt_ph_kc thanhphong_bichthuan2

Nữ nghệ sỹ Bích Thuận hát tân nhạc và nổi tiếng với những ca khúc như Túi Đàn của Canh Thân trong vở Gánh Hàng Hoa được trình diễn trên sân khấu Phụng Hảo, bản Trên Mây của Thẩm Oánh trong vở tuồng Hai Bóng Hoa Rừng của Duy Lân trên sân khấu Nam Phi….Bích Thuận còn hát trên làn sóng điện đài phát thanh Pháp Á và trên sân khấu Đại nhạc hội qua các ca khúc Ai Về Sông Tương của Thông Đạt, Trách Người ĐiChiếc Áo The Thâm Tàn của nhạc sĩ Đan Trường.

Bích Thuận còn thành công khi đóng kịch. Ấn tượng vẫn còn đong đầy trong ký ức người xem trong vở kịch phóng tác theo phim La Valse dans l’Ombre bên cạnh Bích Sơn và Châu Kỳ trong hai vai chính. Trong vở kịch ấy Bích Thuận hát bài Mambo Italiano bằng lời Việt. Tiếng hát của Bích Thuận dẻo và mềm mại nhưng có lực và làn hơi phong phú. Bích Thuận hát chân phương không kiểu cách.Tuy nhiên nữ nghệ sỹ tài danh này có cái cách ngân vang bén ngót và sắc sảo .

ns-bich-thuan-1

Bích Thuận hát dân ca miền Bắc như:  Quan Họ, Trống Quân, Cò Lã, Ả Đào, Sa Mạc, Bồng Mạc, …chúng ta có thể liên tưởng đến khung cảnh phiên chợ đầu xuân ở miền quê thời tiền chiến.

Trải qua biết bao lớp sóng thăng trầm, tiếng hát của Bích Thuận tuy hơi gắt mỗi khi lên cao, nhưng nó vẫn mềm dẻo, vẫn lồ lộ ý tình gắn bó vào nghệ thuật như tự xưa giờ. Chuỗi ngân của bà vẫn dễ dàng, vẫn đều đặn.

Trong lãnh vực ngâm thơ, bà vẫn là một nữ kiện tướng. Cách ngâm của bà đơn giản, không trầm bổng nhưng nhờ phần ngân nga mà nó có một sắc thái lộng lẫy.

Làng điện ảnh cũng có dịp lưu giữ tài năng và vẻ đẹp quý phái của người nữ nghệ sỹ tài ba và đa năng này qua những bộ phim như: Sau giờ giới nghiêm, Mãnh lực đồng tiền(năm 1971), Sám hối (năm 1971), Đời chưa trang điểm(năm 1973)…

Đài truyền hình số 9 thành lập, nữ nghệ sỹ Bích Thuận là một trong những người thành lập ban cải lương và cộng tác sớm nhất. Vở diễn Kim Vân Kiều là một trong những vở diễn cải lương đầu tiên quay hình với Mộng Tuyền, Huỳnh Thái, Bích Thuận, Lan Phương….Năm 1971 nhân ngày giỗ của nghệ sĩ Huỳnh Thái (mất năm 1970), đài truyền hình Sài Gòn số 9 có cho chiếu trở lại vở hát Kim Vân Kiều, do ban Bích Thuận trình diễn, với các diễn viên Mộng Tuyền vai Thúy Kiều, Bích Sơn vai Ðạm Tiên, Huỳnh Thái vai Thúc Sinh và Bích Thuận làm bà Hoạn Thư, cùng vài nghệ sĩ đóng vai phụ khác.

1

Trước năm 1975, cô Bích Thuận được mời làm giáo sư Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn.

Sau khi định cư ở Pháp vào đầu thập niên 1980, Bích Thuận và phu quân, người được giới nghệ sĩ thân mật gọi là Tonton Hiếu, hai ông bà luôn luôn là những khách mời trân trọng nhứt trong các buỗi hợp mặt văn nghệ, những buỗi giới thiệu ra mắt sách, thơ, văn. . . cô Bích Thuận đến những nơi có kiều bào định cư ở Hải Ngoại để trình diễn những trích đoạn tuồng cải lương nổi tiếng xưa của cô trên các sân khấu Phụng Hảo, Kim Chung…. Cô ngâm thơ Tao đàn, ngâm sa mạc, ca quan họ, hát ả đào. Có khi cô thủ diễn lại vai Lữ Bố trong trích đoạn Lữ Bố Hí Điêu Thuyền với nữ nghệ sĩ Kiều Lệ Mai làm Điêu Thuyền, Minh Đức trong vai Tư Đồ Vương Doãn….

Ngày 13/6/1999, Hội Đông Y giới Việt Nam Tự Do và các môn sinh của cô Bích Thuận tổ chức vinh danh cho cô tại phòng khánh tiết Trung TâmVăn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO ) nằm trong quận 7 Paris.

bichthuan_dobinh14107

Cộng đồng Việt kiều tại Mỹ làm lễ vinh danh 50 năm sự nghiệp trình diễn văn nghệ của nữ nghệ sỹ Bích Thuận. Cô Bích Thuận đã hát Quan Họ trong màn trẩy hội du xuân vùng Kinh Bắc, cô thủ vai Thúy Kiều trong lớp tâm sự với Thúc Sinh do nghệ sĩ Hoàng Long thủ diễn., cô cũng thủ diễn vai Trưng Trắc, múa song kiếm gợi lại hình ảnh của nghệ sĩ đàn em Thanh Nga trong tuồng Tiếng Trống Mê Linh.

Nửa thế kỷ trôi qua, nữ nghệ sĩ Bích Thuận vẫn còn chói sáng một tài năng hiếm có về nhiều bộ môn nghệ thuật ca ngâm diễn xuất. Cô không những không mòn mỏi trong nghệ thuật ca diễn dầu cho tuổi đời chồng chất, Bích Thuận là hạt nhân đoàn kết của các nghệ sĩ cải lương ở Paris và ở Hải ngoại. Cô Bích Thuận là người theo đạo Thiên Chúa mà vẫn luôn luôn có mặt trong các dịp cúng Tổ cải lương, khi còn ở trong nước cũng như mấy mươi năm ở hải ngoại. Cô nói « Niềm tin Chúa thì mình vẫn giữ trong lòng, còn theo nghề hát thì Tôn Sư Trọng Đạo là một đạo đức nghề nghiệp, người nghệ sĩ vẫn phải tôn trọng chứ.»

Nữ nghệ sĩ Bích Thuận cũng là tấm gương sáng cho nghệ sĩ đàn em về tinh thần học hỏi trau giồi nghề nghiệp, về tinh thần tương thân tương ái và đoàn kết trong giới nghệ sĩ với nhau và tinh thần biết ơn và tôn trọng khán giả.

Lê Quang Thanh Tâm (ST)

LEAVE A REPLY