Sài Gòn của người giàu

Làm sao để bờ sông Sài Gòn không là “của riêng” người giàu?

(Dân trí) – Sông Sài Gòn là một trong số ít không gian mở tự nhiên còn lại của thành phố nhộn nhịp và đông dân nhất cả nước. Nhưng bờ sông Sài Gòn ở hàng loạt khu vực đã không còn của số đông người dân như tính chất vốn có.

Ông Kỷ (70 tuổi, cư dân sinh sống lâu năm tại khu vực phường Thảo Điền) kể, khoảng 20 năm về trước, khu vực này thuộc quận 2 cũ (nay là thành phố Thủ Đức) có hầu hết diện tích ven sông là không gian xanh, những công trình kiên cố chưa xuất hiện dày đặc. Buổi chiều, những cư dân khu vực “bán đảo ngọc” có thể men theo những con đường mòn ra phía bờ sông dạo mát, câu cá. 

Những hình ảnh ấy dần bị mờ đi trong trí nhớ người dân tại Thảo Điền, khi những người cũ chuyển đi, những người mới chuyển tới. Quá trình đô thị hóa đem lại cho khu vực bán đảo này không gian hiện đại với những tòa nhà cao tầng, những khu biệt thự, resort cao cấp, nhưng những lối đi ven sông khi ấy giờ nằm gọn trong bức tường ngăn cách, tấm vách tôn lạnh lẽo.

Biệt thự, bến du thuyền chiếm bờ sông Sài Gòn làm của riêng

Bờ sông Sài Gòn đoạn qua phường Thảo Điền (TP Thủ Đức) bị những dãy biệt thự khủng bịt kín, gần như không còn lối ra. Các khu biệt thự biến mặt sông thành bến du thuyền, chiếm trọn không gian chung.

Những năm gần đây, vấn đề các công trình xây dựng xây dựng vươn sát mặt sông Sài Gòn là thực trạng chưa có lời giải của TPHCM. Trong đó, khu vực sông Sài Gòn đoạn qua khu vực phường Thảo Điền (thành phố Thủ Đức) là điểm nóng của vấn nạn công trình, biệt thự bao vây đường bờ sông, người dân khó để tìm nơi tiếp cận, hóng gió trời hay tập thể dục.

Để được tận hưởng không khí của mặt sông, người dân buộc phải chọn phương án đi bộ xa hơn về đầu hoặc cuối đường Nguyễn Văn Hưởng, một con hẻm nhỏ nằm giữa đường hoặc trả tiền để vào nhà hàng, quán cà phê ven sông.

Đường bờ sông Sài Gòn với chiều dài 80km, chảy qua nhiều quận, huyện là lợi thế để TPHCM phát triển du lịch, kinh tế sông và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, việc quy hoạch không đồng bộ khiến thành phố chưa tận dụng được lợi thế này.

Khu vực phường Thảo Điền là một ví dụ cho việc quy hoạch không đồng nhất. Phía bên trái một bờ kè nhánh sông Sài Gòn, hành lang, lối đi bộ chung của người dân vẫn được để lại. Phía đối diện, các công trình, biệt thự tư nhân đã chiếm hữu.

Một biệt thự được xây sát bờ sông Sài Gòn tại khu vực phường Thảo Điền. Theo ghi nhận của phóng viên, công trình được xây dựng kiên cố gồm các hạng mục nhà ở, hồ bơi, các công trình phụ trợ khác…
Tại nơi tiếp giáp bờ sông, một đoạn hành lang nhỏ được quây thành lối đi riêng, vươn ra phía ngoài. Tuy nhiên, đoạn đường này không dùng để phục vụ người dân.

Tại một khu vực khác gần đó, hồ bơi, sân tennis đã được hình thành tại đường ven bờ sông. Công trình này được sử dụng để phục vụ dân cư, du khách của một dự án trên đường Nguyễn Văn Hưởng, phường Thảo Điền (TP Thủ Đức).

Theo Quyết định 150 của UBND TPHCM về ban hành quy định quản lý, sử dụng hành lang trên bờ sông, kênh, rạch thuộc địa bàn, khu vực bờ sông thuộc phường Thảo Điền có hành lang bảo vệ sông là 50m. Các công trình cần thực hiện đúng mục đích quy định, phù hợp quy hoạch chi tiết được phê duyệt.

Đồng thời, các công trình như quán cà phê, giải khát ngoài trời, điểm kinh doanh phục vụ du lịch, khu thể dục, thể thao… phải đảm bảo yếu tố bảo vệ bờ sông, kết hợp không gian, cảnh quan và có thời hạn tối đa 3 năm.

Một đoạn bờ sông Sài Gòn được chủ đầu tư quây lại, xây dựng bến du thuyền riêng. Quan sát mặt cắt ngang của đoạn bờ sông nói trên, khu vực kè sông mang tính chắp vá, nơi thò ra, thụt vào, một số đoạn đã xuống cấp, trái ngược với khung cảnh tráng lệ của công trình phía trên bờ.

Các đoạn đường bờ sông Sài Gòn, phía cuối những con hẻm trên đường Nguyễn Văn Hưởng thường được các chủ sở hữu công trình xây dựng thiết kế theo ý riêng. Trong hình là đoạn hàng rào bờ sông được thế kế lắp kính cuối con hẻm 189C đường Nguyễn Văn Hưởng.

Việc xây lên những vách kính che chắn mặt sông có thể phù hợp với kiến trúc, ý định của chủ nhà liền kề. Tuy nhiên, đa số người dân cho rằng việc làm trên vô hình tạo sự ngăn cách của người dân với bề mặt, không khí sông Sài Gòn. Đáng ra đây phải là không gian chung của cộng đồng.

Con hẻm 189D đường Nguyễn Văn Hưởng, dù đã được cấp số hẻm, nhưng vẫn bị dựng barie kiếm soát và chốt bảo vệ kiên cố, hạn chế người dân ra vào bờ sông Sài Gòn. 
Khi cố gắng tiếp cận sâu hơn vào con hẻm 189D để tìm lối ra bờ sông, một người từ phía trong yêu cầu phóng viên ra khỏi khu vực này. Theo người này, đây là khu vực tư, không thể tự do ra vào.
Các biệt thự trong hẻm 189D có không gian mở. Đoạn hàng rào bờ sông cũng được chủ nhà thiết kế riêng và trồng hoa. Ngoài hồ bơi, khu vực gần sông cũng được xây dựng làm bến đậu du thuyền riêng.
Một trong những lối ra bờ sông hiếm hoi, nhưng cũng bị bao quanh bởi các công trình biệt thự. Đây là đoạn bờ sông nhỏ hẹp duy nhất người dân khu tại khu vực phường Thảo Điền có không gian mở để tận hưởng gió.
Tuy nhiên, khu vực này cũng không được quan tâm, đầu tư đúng mức. Nơi sát bờ sông chỉ là mô đất trống, không có lan can bảo vệ, tạo cảm giác mất an toàn, đặc biệt đối với trẻ nhỏ.

Một khu vực khác để người dân tiếp cận khu vực bờ sông Sài Gòn tại khu vực này là đoạn bờ kè dài khoảng vài chục mét cuối đường Nguyễn Văn Hưởng. Khu vực này nằm sâu trong một con hẻm dài, khó tìm kiếm. Đây là nơi để người dân có thể tản bộ, dạo mát, tập thể dục, câu cá mỗi buổi chiều.

Khu biệt thự An Phú, một trong những công trình có quy mô lớn nhất khu Thảo Điền, có đường bờ sông dài hơn 1km. Bờ sông tại đây được xây dựng công viên và bến đỗ du thuyền chỉ sử dụng nội bộ cho dân của khu biệt thự.
Các lối đi vào khu biệt thự An Phú luôn có những chốt bảo vệ kiên cố. Nhân viên bảo vệ kiểm tra người ra vào khu vực kỹ lưỡng.
Những người này cho biết, chỉ có người dân bên trong mới vào được khu vực bờ sông, công viên, bến thuyền. Khi phóng viên đứng chụp hình thì bị bảo vệ yêu cầu rời khỏi ngay lập tức.
Đầu đường số 14, phường Thảo Điền, chốt bảo vệ với hàng rào kéo đã được dựng lên từ lâu. Dù khu vực không hạn chế người dân ra vào hay đóng kín cửa, nhiều người dân vẫn tỏ ra ái ngại và phản cảm vì những hạng mục này tạo cảm giác đây là lối đi tư nhân.
Một bảo vệ tại đây thông tin, hàng rào sẽ được kéo kín lại vào 22h đêm ngày hôm trước và mở cửa vào sáng sớm hôm sau. Việc đóng hàng rào vì lý do an ninh.
Công viên Thảo Điền nằm phía cuối con đường 14 là một trong những không gian xanh hiếm hoi phục vụ người dân trong khu vực. Ngoài nơi để tập thể dục, người dân có thể tự do hóng gió sông mà không bị ai ngăn cản.
Anh Nguyễn Tắc Quý (21 tuổi, sinh viên năm 3 trường Đại học Văn Hóa) đang cùng các bạn trong lớp vui chơi tại công viên Thảo Điền. Anh chia sẻ, sau 2 năm trú tại khu vực ký túc xá của trường gần đây, anh cùng các bạn mới biết công viên này là khu vực công cộng.
“Ban đầu chúng tôi ngại vào, vì thấy nhiều hàng rào, chốt bảo vệ. Nhờ một người bạn dẫn tới nhiều lần, tôi mới biết đây là công viên công cộng”, anh Quý bày tỏ.
Với đặc điểm là thành phố hiện đại, nhộn nhịp và đông dân, sông Sài Gòn là một trong số ít không gian mở tự nhiên còn lại của TPHCM. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy, không chỉ tại khu vực phường Thảo Điền, bờ sông Sài Gòn tại hàng loạt khu vực khác không còn là của số đông người dân như tính chất vốn có.

Trước đó, trả lời báo Dân tríđại diện Sở Xây dựng TPHCM, cho biết, đơn vị đã thực hiện rà soát lại việc sử dụng hành lang bờ sông, các loại giấy tờ pháp lý của 88 dự án đầu tư xây dựng tại 9 quận, huyện dọc sông Sài Gòn.
Sau khi rà soát, đơn vị đã ghi nhận 56 dự án phát triển nhà tiếp xúc sông Sài Gòn. Trong đó, 40 dự án hình thành trước khi quyết định 150 có hiệu lực và 16 dự án hình thành sau thời điểm trên.
Tuy nhiên, Sở Xây dựng và cơ quan chức năng tại thành phố chưa đưa ra hướng xử lý cụ thể đối với các công trình xây trên khu vực hành lang sông trước và sau khi quy định quản lý, sử dụng hành lang trên bờ sông, kênh, rạch có hiệu lực.

Là một người trẻ thuộc thế hệ mới, đam mê xê dịch và cảnh đẹp, anh Nguyễn Minh Lực (21 tuổi) chọn Thảo Điền là nơi cư trú từ năm 2019. Sau khoảng 3 năm ở đây, anh cho rằng, vấn đề bờ sông không còn là của chung chỉ có tăng chứ không có giảm. Để có “view” bờ sông hút mắt tại nơi mình sống, anh và nhiều người khác chỉ có lựa chọn đi xa hơn về phía bờ kè đầu đường Nguyễn Văn Hưởng, hoặc một con hẻm nhỏ ở giữa con đường. Phương án còn lại, anh và mọi người phải bỏ tiền để vào các quán cà phê, nhà hàng ven sông.

Không nên lấy vấn đề của lịch sử làm cớ cho hiện tại

Năm 2004, UBND TPHCM ban hành Quyết định 150 về ban hành quy định quản lý, sử dụng hành lang trên bờ sông, kênh, rạch thuộc địa bàn. Tuy nhiên, trước khi quyết định trên có hiệu lực, nhiều dự án đã được cấp phép xây dựng.

Sau khi tiếp nhận phản ánh của phóng viên Dân trí về thực trạng nhiều công trình xây sát bờ sông, không còn chỗ cho người dân đi bộ, Sở Quy hoạch Kiến trúc thành phố cho biết, yếu tố lịch sử là một trong những yếu tố dẫn đến thực trạng trên. Nhiều khu vực do quá trình đô thị hóa khiến hình thành những công trình, nhà ở sát bờ sông Sài Gòn.

TS. Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TPHCM, phân tích rõ hơn, Quyết định 150 thời điểm đó do Sở Giao thông Công chính biên soạn, lấy cơ sở hành lang an toàn bờ sông theo mép bờ cao từng khu vực. Trước thời điểm đó, việc cấp phép, quy hoạch bờ sông dù cần xét duyệt, căn cứ các quy hoạch nhưng chỉ mang tính cục bộ, không có quy định chung.

Tuy nhiên, vị phó kiến trúc sư trưởng ngày ấy cho rằng, không có bản quy hoạch nào hoàn chỉnh tuyệt đối, cũng không thể đòi hỏi vị trí của mọi công trình đều đúng chỗ. Việc giải quyết các vấn đề đồng loạt cùng lúc là không thể, nhưng tùy theo ý nghĩa, tầm quan trọng công trình mà thành phố có thể đưa ra giải pháp hợp lý, không có gì quá khó khăn.

Đồng quan điểm này, KTS Ngô Viết Nam Sơn, người từng tham gia công tác quy hoạch tại nhiều thành phố trên thế giới có nhiều điểm tương đồng với TPHCM, nhận xét, khu vực bờ sông Sài Gòn hiện tại chưa xứng tầm với đô thị hơn 10 triệu dân. Đây là điều cấp bách, đã để quá lâu nhưng chưa có chuyển biến.

“Không nên lấy lý do bởi các công trình lấn chiếm mà không thực hiện. Những tồn tại của lịch sử không phải chuyện khó để giải quyết. Cần bắt tay làm luôn, chứ không nên nói rồi để đấy nữa”, ông Ngô Viết Nam Sơn góp ý.

Việc quy hoạch đồng bộ nhưng linh hoạt, không cứng nhắc là điều nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TPHCM đề cập tới. Cụ thể, đối với những địa điểm cần thiết, đường công cộng bờ sông có thể mở rộng diện tích cần giải tỏa lên thành 100m tùy theo quy mô, tính chất.
Đối với các công trình được cấp phép trước khi Quyết định 150 ra đời, điểm mấu chốt là thành phố cần bồi thường thỏa đáng với giá trị nhà đầu tư bỏ ra. Ông Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh nguyên tắc trong việc bồi thường là phải bằng hoặc lớn hơn lợi ích người dân được hưởng trước đó.
“Không phải đường bờ sông lúc nào cũng bám theo sông mà cần linh hoạt, chấp nhận khoảng ra, khoảng vào. Đường bám sát bờ sông chỉ thực hiện ở nơi có thể, khu vực còn vướng công trình hoặc không đủ sức bồi thường có thể bố trí đường vòng ra phía sau”, nguyên phó kiến trúc sư trưởng TPHCM nêu giải pháp.
KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, việc chấp nhận những khoảng lùi không đồng nghĩa với thỏa hiệp với công trình lấn chiếm sông trái phép. Khu vực nào dễ thực hiện thì làm trước, nơi khó làm sau, công trình có giấy tờ hợp pháp có thể mua lại nhưng quan trọng là phải bắt tay thực hiện.
“Các tuyến đường dọc 2 ven sông là điều cấp bách, cần thực hiện, hình thành trước để phục vụ nhu cầu cấp bách của người dân. Việc xử lý các công trình sai phạm, đặt chưa đúng chỗ cần nhiều thời gian hơn, có thể xử lý sau. Hiện tại, người dân muốn có con đường để đạp xe, chạy bộ quãng đường dài cũng chưa có”, ông Ngô Viết Nam Sơn nhận xét.
Với đặc điểm là thành phố hiện đại, nhộn nhịp và đông dân, sông Sài Gòn là một trong số ít không gian mở tự nhiên còn lại của TPHCM. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy, không chỉ tại khu vực phường Thảo Điền, bờ sông Sài Gòn tại hàng loạt khu vực khác không còn là của số đông người dân như tính chất vốn có.
Vấn đề của khu vực bờ sông Sài Gòn, để giải quyết được, có lẽ thời gian không tính bằng tuần, bằng tháng mà bằng cả nhiệm kỳ hay cả nhiều chục năm. Tuy nhiên, để đạt được những thay đổi đột phá, những bước đi khởi đầu cần thực hiện ngay từ thời điểm hiện tại.
Đến lúc đó, khung cảnh tự nhiên, hoang sơ trong hoài niệm của người dân sống lâu năm gần bờ sông Sài Gòn có lẽ sẽ không quay lại. Tuy nhiên, những công dân mới của thành phố, thế hệ trẻ sẽ có nhiều cơ hội hưởng trọn vẹn vẻ đẹp của một biểu tượng thầm lặng, gắn liền với TPHCM, thay vì ngắm nhìn bờ sông qua con hẻm, đoạn đường ngắn hay khung cửa nhà hàng, quán cà phê như tình trạng phổ biến hiện nay.

Nguồn: Dân Trí

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Scroll to Top